Archiwum zostało powołane przy Ośrodku KARTA w listopadzie 1991 roku jako Archiwum Peerelu, mające za zadanie gromadzenie i udostępnianie źródeł opisujących życie społeczne w Polsce lat 1956–89. Są to głównie materiały dotyczące oporu wobec władzy komunistycznej, dotyczące kolejnych przełomów lat 1956, 1968, 1970, 1976; oraz opozycji demokratycznej i „Solidarności”.

Archiwum Opozycji chce ocalić druki, dokumenty, świadectwa, zdjęcia, które zapisują działalność środowisk opozycyjnych wobec systemu PRL. Dzięki wieloletniej pracy archiwalnej Ośrodka, miejsce to stało się ogólnopolskim centrum takiej dokumentacji.

W maju 1998 roku Archiwum Peerelu zmieniło nazwę na Archiwum Opozycji i prowadzi szeroką akcję związaną z dokumentacją oporu wobec totalitaryzmu w Polsce.

Na nasz apel, opublikowany w mediach, odpowiedziało wiele osób i środowisk nadsyłając unikalne materiały i informacje dotyczące opozycji. Obok cennych kolekcji osobistych przekazanych między innymi przez Jacka Kuronia i Adama Michnika (głównie materiały zarekwirowane w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych przez SB, zwrócone przez UOP), nasze zbiory zasiliły dokumenty dotyczące działalności Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie, ROPCiO, Komitetu Helsińskiego, Federacji Młodzieży Walczącej, WiP, NZS, niezależnego ruchu wydawniczego oraz tysiące egzemplarzy podziemnej prasy i książek. Dzięki przejęciu archiwum redakcyjnego „Biuletynu Informacyjnego” KOR z lat 1978–80 powstała unikalna kolekcja Komitetu Obrony Robotników.

Nasze archiwum współpracuje przy wymianie i uzupełnianiu zbiorów z partnerami w Polsce i zagranicą. Są to między innymi Biblioteka Narodowa, Biblioteka Jagiellońska, Forschungsstelle Osteuropa przy Uniwersytecie w Bremie, Open Society Archives w Budapeszcie, Stowarzyszenie Archiwum Solidarności, Archiwum Komisji Krajowej „Solidarności" w Gdańsku.

Zbiory Archiwum Opozycji

Zbiory Archiwum Opozycji w Ośrodku KARTA zawierają (stan na czerwiec 2009) :

* 5353 książek i broszur II obiegu
* 3450 tytułów czasopism i gazetek II obiegu (ponad 30 tysięcy pojedynczych egzemplarzy)
* 600 kaset magnetofonowych
* 73 kolekcje osobiste
* 2474 teczek osobowych
* 119 zespołów środowiskowych
* 147 zespołów tematycznych
* ponad 300 plakatów oficjalnych i z II obiegu
* ponad 1000 okolicznościowych kart pocztowych II obiegu
* około 2100 znaczków poczty podziemnej
* ponad 400 eksponatów o charakterze muzealnym (znaczki przypinane, oporniki, biżuteria patriotyczna, transparenty,
* opaski strajkowe, pamiątki z obozów internowania i więzień, sprzęt drukarski)
* ponad 5000 zdjęć przedstawiających ludzi, wydarzenia i miejsca związane z działalnością opozycyjną (znajdują się w odrębnym zbiorze fotografii)
* ponad 1200 wspomnień, dzienników i relacji dotyczących Polski lat 1944–90

Zbiory są stale uzupełniane i porządkowane. Aktualne informacje o zasobie dostępne są w bazach komputerowych Ośrodka KARTA (niebawem większość danych zostanie przeniesiona do internetu). Zgromadzona kolekcja publikacji ukazujących się w Polsce poza cenzurą w latach 1976–90 jest jedną z największych w kraju. Stale dopełniane są kolekcje osobiste i środowiskowe. Wszystkie zasoby pochodzą z darowizn, przekazanych przez blisko dwa tysiące osób.

W 2003 roku, w 25 rocznicę wydarzeń, w Archiwum Opozycji Ośrodka KARTA przygotowane zostało szczegółowe kalendarium wydarzeń roku 1968 w Polsce i w Czechosłowacji, obejmujące również, mające wpływ na sytuację w Europie Środkowo-Wschodniej, najważniejsze wydarzenia roku 1967 (np. wojnę arabsko-izraelską) oraz roku 1969. Kalendarium uzupełniono licznymi przypisami, zawierającymi biogramy bohaterów zdarzeń sprzed 25 lat oraz fragmenty notatek, deklaracji, odezw, artykułów — materiałów archiwalnych dokumentujących wydarzenia marcowe w Polsce i agresję na Czechosłowację.

Udostępnianie zbiorów

Zbiory udostępniamy:

* pracownia naukowa czynna jest od poniedziałku do czwartku w godz. 9.30-16.30,
* materiały można zamówić wcześniej pisząc na adres: archiwum@karta.org.pl lub telefonicznie: 22 848-07-12
* miesięczna przerwa wakacyjna w okresie lipiec-sierpień,
* brak wymogów formalnych w dostępie do akt
* możliwość reprografii — odpłatna w/g cennika OK

Katalogi i inwentarze zbiorów Archiwum Opozycji

Katalogi zbiorów Archiwum Opozycji (do 1990 roku), uwzględniające czasopisma, nagrania fonograficzne i ksiązki II obiegu oraz wykazy kolekcji środowiskowych i osobistych, a także wykazy zespołów tematycznych, zawierających dokumenty dotyczące przejawów oporu wobec systemu w PRL zostały sfinansowane przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

*  Katalog zbiorów Archiwum Opozycji. t. I Kolekcja „Solidarność — narodziny ruchu”. Czasopisma niezależne 1976–1990. Książki wydane poza cenzurą 1976–1990;
*  Katalog zbiorów Archiwum Opozycji. t. II Kolekcje osobiste, środowiskowe i tematyczne;
*  Katalog zbiorów Archiwum Opozycji. t. III Wydawnictwa drugiego obiegu (nagrania fonograficzne, plakaty, ulotki, pocztówki, banknoty, znaczki);
* Katalog zbiorów Archiwum Opozycji. t.IV Kolekcja środowisk Jacka Kuronia- walterowcy, komandosi, korowcy, solidarnościowcy.