Nowości

Zapraszamy do zapoznania się z najnowszymi publikacjami przygotowanymi przez Ośrodek KARTA. Poszczególne pozycje zamówić można na stronach naszej księgarni internetowej.

Karta 62

 W 62. numerze „Karty” przedstawiamy:

Anglicy w Sowietach (1926) — wspomnienia rosyjskiej tłumaczki z podróży z brytyjską delegacją po ZSRR i album z wycieczki

Wysiedlenia z Zamojszczyzny (1942–43) — mechanizm niemieckich planów i ich realizacja

Z Peerelu w „Solidarność” — relacja Krzysztofa Jagielskiego ze Szczecina (1959-83)

Jan Nowak-Jeziorański o Polsce — montaż tekstów „Kuriera z Warszawy”, komentujących rzeczywistość

Rozmowa z prof. Hanną Świdą-Ziembą o dziedzictwie Peerelu

Polsko-szwedzka dyskusja o dzisiejszym postrzeganiu Holokaustu

 
Anglicy w Sowietach (1926)

W 1926 roku na specjalne zapro­szenie przyjechała do ZSRR delegacja górników angielskich — działaczy zwiąkowych. Tamara Sołoniewicz jako tłumaczka podróżowała z Brytyjczykami pod kraju, pokazując, jak wspaniale żyje się tam klasie robotniczej. Prezentujemy jej wspomnienia i album zdjęć z podróży.

 Bardzo często łapałam się na tym, że jestem jakby rozdwojona: z jednej strony do bólu pragnęłam powiedzieć Anglikom prawdę o faktycznym stanie rzeczy, z drugiej — jakaś instynktowna rosyjska duma wzbierała we mnie, kiedy podziwiali nasze prze­strzenie, cudowną kaukaską przyrodę, naszą gościnność...

Wysiedlenia z Zamojszczyzny (1942–43)

W czasie II wojny światowej Zamojszczyzna stała się eksperymentalnym terenem specjalnego niemieckiego osadnic­twa. Przedstawiamy wybór z dokumentów ukazujących cele i mechanizmy akcji oraz relacje z wysiedleń Wielączy, wsi pod Szczebrzeszynem.
 
Z pisma do dr. Ferdinanda von Sammern-Frankenegga (dowódcy SS i Policji w dystrykcie warszawskim):
Prawdą jest, że przy wysiedlaniu w Zamościu [...] rozdzielano rodziny. Nie można jednak tego uniknąć, gdyż do robót w Rzeszy wybrano najlepsze siły w Zamościu, a są one z pewnością bardziej potrzebne w Rzeszy niż tutaj. [...] Żądać dla tych ludzi jeszcze więcej humanitaryzmu albo szczególnego współczucia byłoby absolutnie nie na miejscu. [...] I tak będą nas zawsze nienawidzić, ponieważ muszą opuszczać swoją ojczyznę, aby zrobić miejsce Niemcom, i ponieważ odrywa się ich od reszty rodziny. [...] Zresztą rodziny te pod względem rasowym nie posiadają żadnej wartości, już przed wysiedleniem były obciążone wszelakimi kalectwami i chorobami. W tym stanie rzeczy jest ostatecznie wszystko jedno, w której części GG będą dla nas ciężarem.

Warszawa, 26 lutego 1943

Z Peerelu w „Solidarność”

W latach 60. i 70. Krzysztof Jagielski jako marynarz poznaje, czym jest życie na Zachodzie. W sierpniu 1980 staje na czele strajku w Polskich Liniach Oceanicznych w Szczecinie.
 
Oparłem się o stół i krzyknąłem raz jeszcze: — Strajkujemy czy nie? Głosujmy! […]
Las rąk. Nie trzeba było liczyć. Większość za strajkiem. Oparłem się o ścianę. Moja rola skończona, pomyślałem. […] Siedziałem wyczerpany przy pustym stole prezydialnym w cichej, zalanej słońcem sali i nagle uświadomiłem sobie, że zostałem przewodniczącym Komitetu Strajkowe­go. Wpadłem w panikę. Co ja mam robić?

Jan Nowak-Jeziorański o Polsce

Wybór z tekstów i wypowiedzi Jana Nowaka-Jeziorańskiego — człowieka przez całe życie zaangażowanego w sprawę polską. Z perspektywy żołnierza, emisariusza AK, redaktora radiowego, dyrektora Radia Wolna Europa i działacza emigracyjnego komentuje polską rzeczywistość.
 
Jako dyrektor RWE:
Cały mój aparat nadawczo-odbiorczy był nastawiony na Polskę [...], żyłem wyłącz­nie Polską. Studiowałem prasę krajową, rozmawiałem z ludźmi z Polski. [...] Nigdy z Kraju nie wyjechałem, jakkolwiek fizycznie żyłem poza jego granicami.

Sobibór

Przedstawiamy unikatową opowieść o hitlerowskim obozie śmierci Sobibór, funkcjonującym w czasie II wojny na wschodnich krańcach Lubelszczyzny.

Niemcy z bezwzględną skutecznością przeprowadzali tam program masowej, natychmiastowej zagłady Żydów. W październiku 1943 więźniowie zorganizowali bunt, w wyniku którego wielu z nich udało się zbiec. Po tym wydarzeniu Niemcy zlikwidowali obóz. W książce znalazły się relacje dwunastu spośród ocalałych więźniów. Dziesięć z tych świadectw ukazuje się w Polsce po raz pierwszy.

Twarda oprawa, 156 stron, 28 stron wkładki zdjęciowej.

ISBN 978-83-61283-21-8

Redakcja merytoryczna: Marek Bem
Redakcja: Agnieszka Knyt
Współpraca: Aleksandra Janiszewska
Projekt graficzny: Danuta Błahut-Biegańska
Wydawcy: Ośrodek KARTA, Dom Spotkań z Historią

Ocaleni z Mauthausen

Książka Ocaleni z Mauthausen — pierwsza w nowej serii „Historia Mówiona” — jest wielogłosem o tak skrajnym doświadczeniu, jakim jest przejście przez nazistowski obóz koncentracyjny. Opowiada o tym ponad stu byłych więźniów Mauthausen-Gusen.

Prof. Jerzy Kochanowski: „Wyjątkowo plastyczny, działający na wyobraźnię obraz, pokazuje niezwykłe zróżnicowanie obozowego świata. Mimo że z pewnością nie jest to lektura łatwa, to jednocześnie pasjonująca, od której wręcz trudno się oderwać.” Zbigniew Gluza: „Pamięć tak wywoływana odkrywa niezwykłą prawdę: w świecie odbierającym człowieczeństwo przeżycie opiera się na fundamentalnej woli istnienia, na obronie w sobie człowieka.”

Opracowanie całości: Katarzyna Madoń-Mitzner
Współpraca: Monika Kapa-Cichocka, Ewa Kubaczyk, Piotr Filipkowski (wstęp historyczny) oraz Magda Szymańska, Jarosław Pałka, Paweł Pięciak
Redakcja: Agnieszka Knyt
Projekt graficzny: Danuta Błahut-Biegańska
Wydawcy: Dom Spotkań z Historią, Ośrodek KARTA

Teatr ÓSMEGO DNIA

Niezwykły album o zespole z Poznania — przedstawiamy 45 lat najwybitniejszej polskiej sceny alternatywnej w zdjęciach i opowieści słownej.

Począwszy od ostatniego przedstawienia premierowego, cofamy się w czasie, by zobaczyć w kadrze coraz wcześniejsze etapy kreacji scenicznych Teatru Ósmego Dnia. Zdjęcia oddają rytm i puls tych dokonań, przywołują obrazy, gesty i słowa, które zapadały w pamięć widowni — wpływały na tożsamość coraz bardziej zbuntowanego pokolenia. Zapraszamy na spotkanie z Teatrem.

Redaktor prowadzący: Paulina Skorupska
Współpraca redakcyjna: Agnieszka Knyt, Katarzyna Madoń-Mitzner
Projekt graficzny: Danuta Błahut-Biegańska
Fotoedycja: Tomasz Kizny

Autorzy zdjęć wykorzystanych w albumie: Cezary Aszkiełowicz, Jacek Bednarczyk/PAP, Anna Biała, Bogusław Biegowski, Iwona Burdzanowska/Agencja Gazeta, Łukasz Cynalewski/Agencja Gazeta, Piotr Długosz, Natalia Dobryszycka/Agencja Gazeta, Lech Dymarski, Krzysztof Fabiański, Andrzej Florkowski, Krzysztof Furmanek, Przemysław Graf, Michał Grocholski/Agencja Gazeta, Maciej Hadrych, Joanna Helander, Marek Hofman, Marcin Kęszycki, Jolanta Kilian, Tomasz Kizny, Bogdan Konopka, Jacek Kulm, Włodzimierz Kwieciński, Zdzisław Orłowski, Jakub Orzechowski/Agencja Gazeta, Bo Persson, Piotr Pieciak, Robert Rabiej, Lech Raczak, T. Sochor, Leszek Sczaniecki, Paweł Ulatowski/Agencja Gazeta, Barbara Wójcik, Kamila Zarembska, Beata Ziemowska/Agencja Gazeta.
Rysunki: Jacek Chmaj
Wydawcy: Ośrodek KARTA, Dom Spotkań z Historią, Agora SA

Karta 61

W nowym, 61. numerze „Karty” prezentujemy: I  wojna na Kresach — z kolekcji Tomasza Kuby Kozłowskiego, Bunt w obozie zagłady: Sobibór 1943, Więźniowie NRD w „strefie zamkniętej” (1946–89), Siegfried Leonhard Kapela — z Peerelu do siebie, Katyń oczami uczciwej Rosji, Sprawa polsko-niemiecka.

I wojna na Kresach — z kolekcji Tomasza Kuby Kozłowskiego

Dzisiaj rzadko zdajemy sobie sprawę, jak ogromne zniszczenia przyniosła Kresom I wojna światowa. Nad Niemnem i Dźwiną, na litewskich pustkowiach, błotach poleskich i wołyńskich równinach, w Karpatach (od Bieszczad przez Gorgany po Czarnohorę), na linii Dniestru i Prutu trwała wojna pozycyjna, krwawe ofensywy i walki obronne, w wyniku których ginęły setki tysięcy żołnierzy.

„Brześć, ta silna forteca, leży cicho w gruzach. Na nic okopy, betony, żelazne konstrukcje, zasieki. […] Miasto na pół spalone, dworzec zburzony… Wszędzie czarne wnętrza, puste, rozdarte…” — notował Tadeusz Pannenko, żołnierz I Brygady Legionów we wspomnieniach Od Nidy do Styru.

Bunt w obozie zagłady: Sobibór 1943

Relacje więźniów obozu zagłady w Sobiborze, którzy powiedzieli „nie” wydanemu przez hitlerowców wyrokowi śmierci. 14 października 1943 grupa więźniów zorganizowała zbrojny bunt i ucieczkę z obozu — udało się zbiec około 300 więźniom. Sukces buntu spowodował podjęcie przez Niemców decyzji o natychmiastowej likwidacji obozu.

Esther Raab:
„Postanowiliśmy, że bez względu na wszystko, przeżyjemy czy nie, to musimy coś zrobić, aby świat nie mógł mówić, że Żydzi zachowywali się jak owce idące na rzeź. To nie jest prawda. To nieprawda.”

Więźniowie NRD w „strefie zamkniętej”

Obraz enerdowskiego systemu terroru i bezprawia, przedstawiony w opowieściach więźniów przetrzymywanych w Hohenschönhausen, głównym więzieniu Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwa w Berlinie Wschodnim.

Erica Wallach:
„W celi numer 61 mieszkałam ponad rok. Pociłam się w niej latem i marzłam zimą. Pomieszczenie było małe, a powietrze nie dochodziło tu niemal wcale, więc latem robiło się tak duszno, że pot spływał ze mnie strumieniami, nawet kiedy siedziałam bez ruchu. […] Jedynym przedmiotem, jaki pozwolono mi zabrać do celi, była maleńka chusteczka do nosa, z biegiem czasu cienka jak gaza. Służyła mi jako myjka, bandaż, szczoteczka do zębów, chusteczka do nosa i wreszcie — jako szachownica. Wyciągnęłam nitki na krzyż i tak powstały prawie niewidoczne kwadraty. Z nitek zrobiłam białe figury szachowe, a z szarych, wyciągniętych ze spódnicy — czarne.”

Siegfried Leonhard Kapela — ucieczka z Peerelu

Z metryki i pierwszego meldunku — Polak, z uczucia i wyboru — Niemiec. Działacz i odstępca „Solidarności”, który poparł stan wojenny, co dla jego otoczenia w Zielonej Górze musiało być szokiem. Przez 40 lat usiłował uciec z Peerelu do Niemiec Zachodnich — swojego Heimatu.

Siegfried Leonhard Kapela:
„Piszę to do Polaków z prośbą o zrozumienie, że miałem prawo być Niemcem w Niemczech, tak samo jak każdy Polak przyznaje to prawo Polakowi, który jest czy był na obczyźnie, a chciał być w swojej ojczyźnie. To jest święte prawo każdego człowieka. Mnie tego prawa przez dziesięciolecia pozbawiano, a próby uzyskania wolności kończyły się wieloletnim więzieniem czy nawet postrzeleniem. Nie oczekuję od nikogo niczego więcej poza zrozumieniem, nie uskarżam się na swój los; los, który w dużej mierze sam kształtowałem, dokonując nawet złych wyborów. Wybaczam  i proszę o wybaczenie.”

Rosja a Katyń

Książka zbiera ważne teksty na temat stanowiska „nieoficjalnej” Rosji wobec zbrodni katyńskiej. Najważniejszy dokument, niedrukowany w Rosji, to opracowana przez grupę rosyjskich naukowców wyczerpująca ekspertyza (z 1993 roku), która uczciwie przedstawia zarówno przebieg zbrodni, jak i późniejsze sowieckie kłamstwa o niej. Ponadto: oświadczenie Stowarzyszenia „Memoriał” i osobiste zapisy jego moskiewskich członków (Aleksandra Gurjanowa, Aleksieja Pamiatnycha, Nikity Pietrowa), które podają aktualny stan „procesowy”, a także wiedzę, jaką udało się zdobyć o Katyniu w ciągu ostatnich dwóch dekad. Rosja a Katyń to głos Rosji niezależnej, niepoddającej się grze rosyjskich władz.

Wydawcy: Ośrodek KARTA, Dom Spotkań z Historią

Fragmenty książki „Rosja a Katyń" do pobrania.