Historia Mówiona
Strona domowa: www.audiohistoria.pl
Archiwum Historii Mówionej to największy w Polsce zbiór relacji biograficznych (około 3 tysiący nagrań audio i 70 wideo) oraz innych archiwalnych świadectw obejmujących niemal cały XX wiek.
Pierwsze nagrania pochodzą z 1987 roku, kiedy to zainicjowany przez środowisko KARTY ruch społeczny — Archiwum Wschodnie — rozpoczął niezależną od komunistycznych władz akcję nagrywania wspomnień mieszkańców dawnych Kresów Wschodnich, obywateli polskich represjonowanych przez sowieckie władze. Po 1989 roku relacje biograficzne nagrywane były w ramach Ośrodka KARTA, który w 2003 roku powołał wydzielony program Historia Mówiona.
Efektem działania programu jest wciąż powiększający się zbiór nagrań AHM. Zbiór ten w 2006 roku stał się częścią Medioteki Domu Spotkań z Historią (DSH). Od tego momentu DSH aktywnie uczestniczy w pozyskiwaniu nowych relacji, a przede wszystkim stara się popularyzować zgromadzone świadectwa. Portal audiohistoria.pl to jedna z naszych propozycji kontaktu z XX-wieczną historią opowiedzianą z bardzo różnych perspektyw przez ponad 2 tysiące Polaków.
Projekt „Polacy na Wschodzie (PnW)”
Dzięki finansowemu wsparciu Kancelarii Senatu RP, Ośrodek KARTA wraz z Domem Spotkań z Historią od 2006 roku realizują projekt „KARTA z Polakami na Wschodzie”. Jego celem jest dokumentowanie losu Polaków mieszkających za wschodnią granicą Polski. W ramach organizowanych wyjazdów dotarliśmy do ludzi, którzy przed wybuchem II wojny światowej mieszkali w granicach II Rzeczpospolitej, po wojnie pozostali w swych rodzinnych stronach, jednak w wyniku umów międzynarodowych uznani zostali za obywateli nowych republik radzieckich. Udało nam się też trafić do miejsc - na przykład Kamieńca Podolskiego, Czerniowiec, okolic Fastowa i Żytomierza - w których Polacy w dwudziestoleciu międzywojennym stanowili znaczny odsetek miejscowej ludności, mimo iż tereny te nie leżały w granicach Rzeczpospolitej. Dwie oddzielne wyprawy miały na celu dokumentowanie losu Polaków, którzy w wyniku stalinowskich represji zesłani zostali na teren Syberii (rejon Tomska) oraz do Kazachstanu (rejon Astany). W ramach dotychczasowych ekspedycji dokumentacyjnych odwiedziliśmy następujące państwa, których nasi rozmówcy są obecnie obywatelami: Białoruś, Litwę, Łotwę, Ukrainę, Rumunię, Rosję i Kazachstan. Świat, który pamiętają, nieodwracalnie należy już do przeszłości, a oni są ostatnimi jego depozytariuszami. Zapisując ich wspomnienia chcemy ocalić je dla przyszłych pokoleń.
Dokumentowanie losu najstarszego pokolenia Polaków, do których docieramy w trakcie wyjazdów, realizowane jest na dwa sposoby: po pierwsze - poprzez nagrywanie relacji biograficznych, po drugie - pozyskiwanie archiwalnych fotografii i dokumentów (najczęściej ich skanowanie).
Nagrane relacje archiwizowane są w Domu Spotkań z Historią, gdzie można ich wysłuchać w całości. Zapraszamy też do odwiedzenia prezentacji internetowej "Polacy na Wschodzie", dostępnej pod adresem www.polacynawschodzie.pl i poprzez portal www.audiohistoria.pl.
Projekt „Krzyż-Kreuz w XX wieku. Polska i niemiecka pamięć pewnego miasta”
Celem projektu było odtworzenie pamięci lokalnej małego miasteczka na tak zwanych „ziemiach odzyskanych”, przed wojną niemieckiego, leżącego tuż przy granicy polsko-niemieckiej, po 1945 roku - wchodzącego w skład Polski. Do 1945 roku w Krzyżu mieszkali Niemcy oraz niewielka mniejszość żydowska. W styczniu 1945 większość mieszkańców uciekła na Zachód przed zbliżająca się Armią Czerwoną; tych, którzy zostali, po wojnie wysiedlono do Niemiec. Ich miejsce zajęli Polacy „repatriowani” z Kresów, przedwojenni polscy sąsiedzi Niemców „zza miedzy” oraz migranci ekonomiczni z Wielkopolski i Polski Centralnej. Kreuz stał się Krzyżem. O to, jak wyglądał ten proces, pytaliśmy naszych rozmówców.
W ramach projektu, realizowanego w latach 2007-2009, nagranych zostało 45 relacji z najstarszymi mieszkańcami dzisiejszego Krzyża, a także 13 relacji z Niemcami, którzy kiedyś tam mieszkali.
Projektowi zapisu biografii najstarszych mieszkańców Kreuz i Krzyża towarzyszyły działania edukacyjne - w miejscowym liceum odbyły się warsztaty historyczne dla młodzieży, przygotowana została broszura edukacyjna, działa też stworzona na podstawie pozyskanych materiałów strona internetowa: www.kreuz-krzyz.pl
